O`k/n dykdkj Bdk ckck xkaxM ;kapk ^^HkkdjhP;k panzklkBh** thou la?k”kZ
vdksys ¼’kkarkjke dkGs½& f’k[kj Lokehuh dGlwckbZP;k ik;F;k’kh vl.kkÚ;k ,dk vkfnoklh dqVwackr R;kapk tUe >kyk- /kqaok/kkj cjl.kkjk ikml jksjkor okgk.kkjk csQku okjk dM;ko#u dkslG.kkÚ;k /kc/kC;kapk /khjxafHkj vkokt]] [kGkGr okg.kkÚ;k vks<;k ukY;kapk [kG[kGkV] fccV;kaP;kk MjdkG;k] eksjkapk dsdkjkor] i’kqi{;kaps eatwG vkokt] vls fulxZ lafxr ,dr rks ygkupk eksBk >kyk- Qkjls f’k{k.k ukgh- R;keqGs miftfodslkBh xqjkauk ‘ksrkr pkjk;yk us.ks ygkuiklwup uf’kch vkys- taxykr xqjs pkjk;yk xsY;kuarj i’kq i{;kaps vkokt lHkksorkyP;k fujo ‘kakrrsr dkukoj iMY;koj rlsp vkokt dk<r izfrlkn ns.;kph R;kyk lo; ykxyh- R;krwup taxykrhy vusd oU; izk.kh i{;kaps vkokt dk<.;kps dkS’kY; R;kus vkRelkr dsys- ifjljkr HkVdarh lkBh ;s.kkÚ;k i;ZVdkaiklwu rj FksV fnYyhP;k iariz/kkuki;Zar vusdkauh R;kaP;k dysph iz’kaluk dsyh- i.k ;k dksjM;k dkSrwdkf’kok; injkr dkgh iMys ukgh- vkt o;kP;k 80 O;k o”khZ ;k dysP;k thokoj xqtjku dj.;kph laLkkjkpk xkMk pkyfo.;kph ;k o`/n dykdkjkph /kMiM pkyw vkgs- vusdkaPkh euksjatu dj.kkjh gh dyk Hkkdjhpk panz R;kyk feGw nsow ‘kdyh ukgh- vkt rkxk;r R;klkBh R;kpk ftou la?k”kZ lq#p vkgs- ;k dyk mikldkps uko vkgs Bdk ckck xkaxM-
Jh- Bdk ckck d`”.kk xkaxM ;kapkk tUe 1932lkyh mMnko.ks ;k xkokr >kyk- HkaMkjnÚ;kiklwu 12 fd-eh- oj mMnko.ks xko vkgs- Bdkckckauk [kMdkG ekG jkukoj 2@3 ,dj ‘ksrh vkgs 4@5 fd-eh- varjko#u MksD;koj fi.;klkBh ik.kh vk.kkos ykxrs rj d/khVWadjusik.kh;srs- R;keqGs ‘ksrhyk ik.kh vl.;kpk iz’up ukgh- miftfodsps lk/ku ukgh ?kjkr 6 rs 7 ek.kla- f’k{k.k ulY;kus etqjh ,o<kp i;kZ; ijarw etqjh d#u xqtjku djrkauk] taxykrhy HkVdarhrwu taxykr vlysY;k fofo/k izk.kh o i{;kaps fujh{k.k d#u R;kps gqcsgwc vkokt dk<.;kps dkS’kY; izkIr dsys- dq=k] ygku ckG o ok?kpk vkokt gqcsgwc dk<rkr- rlsp ‘kjhjkps vo;o oGfo.ks] iksVkoj ?kksjiM r;kj dj.ks] ekuosj ukx Q.kh r;kj dj.ks] MksGs fQjfo.ks] psgjk cny.ks] xk.ks Eg.k.ks v’kk vusd ‘kkjhfjd dyk R;kauh voxr vkRelkr dsY;k vkgsr- vkfnoklh Hkkxkrhy ikjaikfjd xk.kh] yXukph xk.kh rs vkfnoklh ‘kSyhr rkyklqjkr lknj djrkr- u`R;krhy izdkjkeqGs gks.kkÚ;k O;k;kekeqGs vktgh R;kaps ‘kjhj R;kaP;k o;kP;k ekukus vfr’k; dkVd vkgsr- ygkui.khp oMhy okjys- oMhy okjY;kuarj vkbZus nqljs yXu dsys- yXukuarj vkbZgh okjyh- ijarw R;keqGs f’kd.;kph bPNk viwjh jkfgyh- vf’kf{kr vlwugh dysP;k o ikjaikfjd u`R;kP;k tksjkoj R;kauh fnYyh ;sFksgh ;’k laiknu dsys- vkfnoklh Hkkxkrhy ikjaikfjd u`R;kP;k iFkdkps lapyu d#u lR;fudsru ;k laLFksps rRdkyhu lfpo jk-fo-ikV.kdj lkgsckaP;k lgdk;kZus 26 tkusokjh 1965 jksth ;sFkhy vkfnoklh dykdkjkaps iFkd jk”Vh; dk;ZØekr lgHkkxh >kys- R;kosGh egkjk”VkP;k lkaLd`frd dk;ZØekps izFke Øekad feGfoyk- iariz/kku ykycgknwj ‘kkL=h o bafnjkth xka/kh ;kaps gLrs lqo.kZ ind nsowu iFkdkl lUekuhr dsys- fnYyh ;sFks 20 fnolkP;k dk;ZØekr njjkst dkacM u`R;kPkk vkLokn fnYyhdjkauh ?ksryk- R;kosGh dk;ZdzekaP;k ntkZeqGs o lkaLd`frd dk;kZpk vLly okjlk vlysY;k u`R;keqGs loZ vkfnoklh iFkdkyk ijns’kkr tk.;kph la/kh feGkyh gksrh- ijarq foekukph fHkrh okVY;kus loZ iFkdkus udkj fnyk- R;keqGs R;kauk jsYos izoklkus eqacbZ i;Zar lUekukus vk.kys- iariz/kkukaP;k bPNsus dkgh gos vlY;kl ns.;kps vk’oklugh feGkys gksrs- ijarq HkksG;kHkkcM;k pewus ykycgknwj ‘kkL=h o bafnjkth xka/kh ;kaP;k HksVhrp [kwi lek/kku ekuys- dkgh ekx.;kps eukrgh vkys ukgh vls lkaxhrys- fnYyh ikg.;kpk vkuan vktgh R;kP;k psgÚ;koj vkgs- gs lqo.kZ ind feGfoY;kuarj ;k pewus eqacbZ nwjn’kZuojgh dk;Zdze lknj dsyk-
ikatÚ;kph lklwjokMh] iRuhgh vkMk.kh ijarw ifjfLFkrhe/;s lq/kkj dj.;klkBh R;kauh [kkan;kyk [kkank ykowu lkFk fnyh- iq.ks] ckjkerh] ukf’kd] vkSjaxkckn] eqacbZ] uxj ;k fBdk.kh Bdkckckauh dyk lknj dj.;klkBh vusd HksVh fnY;k- dsafnz; d`”khea=h ‘kjn iokj ;kaP;k ok<fno’khgh ckjkerh ;sFks dyk lknj dj.;klkBh R;kaP;k pewl cksykoys gksrs o rsFksgh R;kauh lokZaph okgok feGfoyh- ;k dysykp miftfodsps lk/ku dsys- ijarw o;kuqlkj gk dykdkj Fkdyk vkgs- vusd {kerkaoj ifj.kke gksrks R;keqGs ;k dykdkjkph dyk tjh vkt vlyh rjh rh /kkj uSlfxZdfjR;k deh gks.kkjp vkgs- eqykP;k uksdjhph R;kaph vis{kk [kwi rhoz gksrh ijarq rh vis{kkp jkfgY;kph [kar rs O;Dr djrkr- ek>s f’k{k.k ulY;keqGs fdaok dysrhy ,[kkns izek.ki= ulY;keqGs thoukrhy vusd vis{kk r’kkp jkfgY;kph [kargh R;kaP;k mjh vkgs- ijarq vls tjh vlys rjh;k o;kr fdeku tx.;kph lks; vlkoh gh ekQd vis{kk rs ckGxwu vkgsr- taxykr xkbZ pkj.;klkBh njjkst tkr vlY;keqGs vusd izk.;kaP;k o i{;kP;k vkoktkps fujh{k.k d#u rlkp vkokt dk<.;kpk ljko dsyk- tls izk.;kaps vkokt dkukoj ;sr rlkp izfrlkn ns.;kP;k lo;heqGs vusd vkokt vkRelkr dsys- vkokt cny djrkuk dqBykp =kl ljkokeqGs gksr ukgh- vktgh ,[kknk uohu vkokt dkukoj vkY;koj rks vkRelkr dj.;kph /kMiM vktgh lq#p vlY;kps rs lkaxrkr- vyhdMsp fVVoh ;k i{kkpk vkoktgh vkRelkr dsY;kps rs lkaxrkr-Bdk ckck vkokt dk<rks R;kosGh dkoGs] dq=s] eksj] ykaMksj R;kP;k vkoktkr lwj feGowu izfrlkn nsrkr vlk gk vkoyh;k dykdkj nwfeZGp Eg.kkok ykxsy-
pkj eqykaiSdh ,d eqyxk l[kkjkeyk dkgh dyk ;srkr- fofo/k izk.;kps] i{kkps vkokt] MksG;krwu gok dk<.ks] MksG;kaps vo;o gyfo.ks] iksV eG.ks] ek#rhizek.ks psgjk dj.ks] b- R;kpk 5 o”kkZpk ukrw ;’koar gh dkoG;kpk vkokt dk<rks- gh dyk ikjaikfjdi.ks pkyw vlkoh gh vis{kk-
R;kaph dyk vusd vf/kdkÚ;kauh ikfgyh- ea=h] ftYgkf/kdkjh] rgflynkj] xVfodkl vf/kdkjh ftYgk iksfyl vf/k{kd ;kauh R;kaph ekfgrhgh usyh- o dykdkj eku/kuklkBh iz;Ru d# vls v’oklugh fnys- okgok dsyh- ijarw rh okgok rkRiqjrh jkghyh R;kaP;k thoukr vkfFkZd fodklkr ;kpk dkghgh mi;ksx >kyk ukgh- Bdkckck MksG;kr vklw vk.kwu Eg.krks ^^ ljdkjyk ek>h vkoMhp gkr tksMwu buarh gqrh! Ekk>s eqyxkys ;sMh okdqMh uksdjh fn;kph gqrh vkeps VkbZekys 4 Fkh f’kdyw vlrks rj ekLrwj >kyks vlrks i.k vk;q”;Hkj th dyk djyh rhpk dk;ch mi;ksx ukgh >kyk-** dysfo”k;h mitr tk.k] froz fuj{k.k ‘kDrh o dkghrjh osxGs dj.;kps vkl ;keqGs Qkj ljko u djrkgh loZ vkokt dyk vkRelkr dsY;k- vusdkauh R;kaps lknjhdj.k ikgrkauk R;kaph eqDr daBkauh iz’ka’kk dsyh FkksMhQkj vkfFkZd enr tk.kdkjkadMwu feGkyh ijarw R;keqGs vk;q”;kpk iz’u dkgh lqVyk ukgh- ;k dykdkjkps ‘kjhj vkrk Fkdys vkgs- tkLr dkG /kMiM djrk ;s.kkj ukgh ;kph tk.kho R;kauk vkgs- la/;kNk;k HkaMkow ykxY;k vkgsr- vkfnoklh Hkkxkrhy ,d dykdkj Eg.kwu ‘kklukdMwu o vkfnoklh foHkkxkrwu FkksMhQkj vkfFkZd enr feGkoh- fuo`Rrh osru feGkos- ,o<hp R;kph ekQd vis{kk ijarw rh Qynzqi gksbZy dh ukgh ;kckcr ‘kk’kadrkp vkgs-
पश्चिम महाराष्ट्राच्या सीमेवर दूरवर पसरलेल्या सह्यद्रीच्या रांगा म्हणजेच बालाघाट. राकट कातळाच्या पिंगट करडय़ा रंगाची ही डोंगररांग.. ऋतुमानाप्रमाणेच तिचं सौंदर्यही बदलत जातं. कधी काळी थंड हवेची ठिकाणं म्हणून पर्यटक इथं भ्रमंती करायचे. आता पावसाळी पर्यटनाची टूमही जोरात आहे.
पुंजके या झाडांवर वास्तव्याला असतात. काजव्यांच्या गुणन पद्धतीने होणाऱ्या प्रजननामुळे काही दिवसांतच झाडांवर जणू अंतराळातील नक्षत्रांचे संमेलन भरल्याचा भास होतो. खरं तर लवकरच येणाऱ्या कृष्ण जलदाच्या आगमनाची चाहूलच हे काजवे देत असतात. पावसाला सुरुवात होताच त्यांचं अस्तित्व लुप्त होतं. वर्षां ऋतूला सुरुवात झाली की, इथल्या करडय़ा कातळाचा रंगही बदलू लागतो. संबंध डोंगरावर हिरवाईची शाल पसरायला लागते. जसजसं पावसाचं प्रमाण वाढतं, तसतसं या पर्वतरांगांचं सौंदर्य खुलायला लागतं. डोंगरापलीकडून येणारे कृष्णमेघही या उत्तुंग शिखरांवर विसावतात. पर्वताच्या उतरंडीवर रेंगाळतात. ‘गडद निळे-गडद निळे जलद भरून आले, शीतल तनू, चपल चरण, अनिल गण निघाले’ या बा. भ. बोरकरांच्या काव्यपंक्ती स्मरतात. रेंगाळणाऱ्या मेघांमध्ये शिखरे, डोंगरवाटा लुप्त होतात. मेघराजाची दुलई बाजूला होताच डोंगरांच्या घळईतून कोसळणारे शुभ्र फेसाळ धबधबे नजरेस पडतात.
घाटघरकडून साम्रदमार्गे रतनवाडीकडे जाताना साधारण १ किलोमीटर आडवाटेला सांदण लागते. या सांदणीची रुंदी साधारण ५० फूट असून रतनगड डोंगरातून येणारा ओढा या सांदणीतून वाहतो. या सांदणीतील मोठमोठय़ा शिळा साहसी पर्यटकांना साद घालत असतात. अर्थात पावसाळ्यात या सांदणीत उतरणं धोक्याचंच आहे. उन्हाळ्यात या सांदणीतून भ्रमंती करण्यातली मजाच वेगळी.. या सांदणीची लांबी सुमारे पाऊण ते एक किलोमीटर असून, दोन कडय़ांमधील ही उतरंड थेट ठाणे जिल्हय़ातील शहापूर तालुक्यात उघडते.