निळवंडे वसाहत सुविधांचा अभाव

अकोले,ता.४: निळवंडे जलाशयाची निर्मिती करताना अगोदर पुनर्वसन मग धरण या संकल्पेतून निळवंडे पॅटर्न संपूर्ण राज्यात गाजला या कामी माजी मंत्री स्वर्गीय मधुकरराव पिचड यांचे योगदान फार महत्वाचे मात्र खनाला खन,फनाला फन या प्रमाणे निळवंडे धरणग्रस्तांचे आदर्श पुनर्वसन करण्यात आले ,ज्यांची घरे पाण्यात गेली त्यांना अकोले शहरात कृषी पणन विभागाची भूखंडावर प्रकल्प वसाहत स्थापन करून प्रकल्प बाधितांचे पुनर्वसन केले .मात्र सुविधांचा अभाव नगरपंचायतीच्या उदासीन कारभारामुळे येथे साध्या नागरीसुविधा देखील मिळत नसल्याने स्थानिक रहिवासी यांनी खंत व्यक्त केली आहे ३५वर्षे होऊनही सोयी सुविधा नसल्याने घरपट्टी व पाणी पट्टी का भरावी असा प्रश्न नागरिकांना पडला आहे. हा वार्ड नंबर तीन असून निळवंडे प्रकल्प स्तरीय वसाहत असून या वसाहतीला कोणत्याही नागरी सुविधा मिळत नसल्याचे स्थानिक रहिवाशी यांचे मत आहे .तर वसाहती शेजारी असणाऱ्या कॉलनीतील यापेक्षा वेगळी अवस्था नाही. आरोग्य,शिक्षण,नावखाली कर आकारला जातो मात्र हा कर जातो कुठे असा प्रश्न उपस्थित होत आहे . वार्ड तीन मध्ये १६००लोक राहतात यापूर्वी स्थानिकांनी नगरपंचायत वर मोर्चा काढला होता मात्र नगरसेवक पतीने पावसाळ्यानंतर सर्व कामे होतील असे आश्वासन देऊनही दोन महिने उलटूनही कोणत्याही नगरसेवक अथवा अधिकारी पदाधिकारी यांनी ही बाब गांभीर्याने घेतली नाही .वसाहतीच्या रस्त्यावर तुंबलेल्या गटारीतील दुर्गंन्धयुक्त पाणी आल्याने त्यातून डास व सरपटणारे प्राणी बाहेर पडत असल्याने नागरिकांचं आरोग्य धोक्यात आले आहे .निळवंडे जलाशयात विस्थापित झालेल्या शेतकऱ्यांना अकोले शहरात मोक्याच्या ठिकाणी भूखंड देऊन त्यांचे आदर्श पुनर्वसन करण्याचा शासनाचा बहुउद्देशीय प्रकल्प आज मात्र अडचणीत सापडला आहे .प्लॅन काढताना अंतर्गत रस्ते,गटारी,गार्डन यासाठी जागा सोडण्यात आली मात्र त्यावर कोणतीही सुविधा योग्य पद्धतीने दिली नसल्याने येथील रहिवासी यांची मोठी अडचण होत आहे .वसाहतीत बहू उद्देशीय हॉल देण्यात आला त्यासाठी आदिवासी विकास विभागाकडून तत्कालीन आदिवासी विकास मंत्रीमधुकरराव पिचड यानी मोठा निधी दिला असून भव्य इमारत उभारण्यात आली मात्र आज ही इमारत झाडा झुडपात अडकली आहे .चारही बाजूने झाडे काँग्रेस गवत गटारीचे तुंबलेले पाणी त्यामुळे परिसरात डासांचे साम्राज्य असून या इमारतीत वारकरी संस्थेचे १३विध्यार्थी राहतात मात्र त्यांचे आरोग्य देखील धोक्यात आल्याचे प्रत्यक्ष दर्शनी दिसून आले .पावसाळ्यात पावसाचे मोठ्या प्रमाणात गाळ मिश्रीत पाणी रहिवासी यांच्या घरात घुसते तर कधी गुढगाभर पाण्यातून तर कधी जाणेच मुश्किल होत असल्याने रहिवासी तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार सहन करत असल्याचे स्थानिकांनी दैनिक सकाळ प्रतिनिधींशी बोलताना सांगितले अकोले शहरात दिवसेंदिवस लोकसंख्या वाढत असून भूखंडचे भाव देखील गगनाला भिडले आहे ,तर काहींनी ९९वर्षाच्या करारावर जागा घेऊन भव्य इमारती बांधून आपले व्यवसाय सुरू केले आहेत ,। कोट - निळवंडे जलाशयात विस्थापित झालेल्या शेतकऱ्यांना आदर्श पुनर्वसन नावाखाली अकोले कृषी पणन महामंडळाची जागा देऊन तिथे वसाहत स्थापन करण्यात आली मात्र या वसाहतीतील नागरिकांना नागरी सुविधा मिळत नसल्याने मोठे हाल होत आहे .आपण याबाबत नगरपंचायत ला वेळोवेळी कळवूनही ते याबाबीकडे दुर्लक्ष्य करत आहे ,त्यामुळे आपण लवकरच नगरपंचायत समोर उपोषण करणार असून त्यास सर्वस्वी प्रशासन जबाबदार असेल मोठा निधी येऊनही रस्ते गटारी,नाले करण्याची मानसिकता नगरपंचायत पदाधिकारी व नगरसेवकांची दिसत नाही याबाबत लवकरच आपण आवाज उठविणार असून नगरविकास मंत्री यांना निवेदन पाठवले आहे . भाऊसाहेब आभाळे (धरणग्रस्त शेतकरी व नागरिक ) कोट - निळवंडे वसाहतीचा गटारीचा ले औट नसल्याने गटारीचे पाणी सोडायचे कुठे असा यक्ष प्रश्न असून मागील वर्षात गटारीसाठी आलेले एक कोटी रुपये परत गेले असून ले औट क्लेयर झाल्यास अंतर्गत गटारीचे कामे करता येईल तर गटारी मुले रस्ते करणेही अडचणीचे ठरत आहे .लवकरच याबाबत नगरपंचायत बैठकीत निर्णय घेऊन प्रस्ताव सादर करावा लागेल बाळासाहेब वडजे (नगराध्यक्ष अकोले नगर पंचायत ) कोट - सार्वजनिक बांधकाम विभागाच्या अंतर्गत प्रकल्प वसाहतीतील सांस्कृतिक भवन दुरुस्ती व गटार पाईप लाईनसाठी १५लाख ७५हजाराचा निधी वर्ग केला आहे .त्यातून सांस्कृतिक भवनाचे पत्रे बदलणे व इतर कामे झाली आहेत ,नगरपंचायतीच्या माध्यमातून ही कामे होणे आवश्यक आहे . डॉ किरण लहामटे (विधानसभा सदस्य )

नागरी समस्या

अकोले शहरातील नागरी समस्या : अकोले,ता.६: वाढती आणि स्थिरावलेली बेसुमार अतिक्रमणे ही महत्त्वाची समस्या आहे . मुख्य बाजारपेठेसह जुन्या गल्ल्या तसेच रस्त्यांवरील नागरी आणि दुकानदारी स्वरुपातील अतिक्रमणांच्या विळख्यात अकोले गाव सापडले आहे . कोल्हार घोटी या प्रमुख वाहतूकीच्या रोडवरदेखील छोटेमोठे दुकानदार , फेरीवाले आणि हातगाडीवाले यांनी बिनदिक्कत अतिक्रमणे थाटली आहेत . दुचाकी, चारचाकी वाहनांना कोणतीही पार्किंगची शिस्त नाही. रस्त्याने पायी चालणे मुश्कील . तर स्वातंत्र्य संग्रामात भाग घेणाऱ्या, जुलमी तहसीलदार यांना जाळणाऱ्या मुख्य आरोपी सेनानी गणेश जोशी यांचे समूर्ति स्मारक पडीक असून याकडे लक्ष देण्यास स्थानिक प्रशासनास वेळ नाही ,जुन्या आठवणींना उजाळा देणारी स्मारके धूळखात पडून आहेत . महात्मा फुले चौक ते अकोले अगस्ती महाविद्यालय या अत्यंत वर्दळीच्या रस्त्यावरुन दुसऱ्या बाजूच्या पलीकडे रस्ता ओलांडून जाणे अक्षरशः जीवावर बेतण्यासारखी भीषण वास्तव आहे . त्यातच साखर कारखान्याकडे जाणाऱ्या बैलगाड्यांना नियंत्रण नसल्याने वेगात जाणाऱ्या या गाड्यांमुळे हमखास अपघाताची शक्यता आहे. पुरातन शनी हनुमान मंदिर परिसरातील पारंपरिक ओढ्यातील मोकळ्या जागेत प्रतिष्ठित म्हणून मिरवणाऱ्या खोट्या समाजसुधारकांच्या इमारतींनी सार्वजनिक जागा हडप केलेल्या आहेत ! पुरातन गढीवरील छोट्या अगस्ती पुलाकडे जाणाऱ्या जुन्या सरकारी दवाखान्याची पडकी जागा, आगर गल्ली कमान वेस परिसरातील जुनी मुलींची जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेची पडकी जागा, जी स्वातंत्र्य संग्रामात तसेच जुना अत्याचारी मामलेदार जाळल्या प्रकरणात मुख्य आरोपी असलेले तत्कालीन सेनानी गणेश जगन्नाथ जोशी यांची स्मृती आहे ती मोडकळीस आलेली जागा मोठा यक्षप्रश्न आहे ! यासंदर्भात अधिक माहिती देताना साहित्यिक, संशोधक डॉ. सुनील शिंदे म्हणाले, " जुन्या मुलींच्या जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेच्या जागेला सक्षम सांस्कृतिक तसेच ऐतिहासिक संपन्न वारसा आहे, विख्यात प्रादेशिक कादंबरीकार कै. गो. नी. दांडेकर या परिसरात रहिवासले. स्वातंत्र्य सेनानी गणेश जगन्नाथ जोशी बाबा यांचे हे स्मृती स्थळ आता मोडकळीस आलेले अन् अक्षरशः झाडोरा उकीरडा बनला आहे , येथील जागेत नगरपंचायत प्रशासनाने गणेश जोशी तसेच गोपाल नीलकंठ दांडेकर यांचे नावे वाचनालय स्मृती स्थळ म्हणून निर्माण करणे शहाणपणाचे ठरेल . मुळात जुनी ग्रामपंचायत आणि विद्यमान नगरपंचायतने पूर्वीचे ७०-८० वर्षांपूर्वी असलेले समृद्ध वाचनालयच बंद केले ही मोठी शोकांतिका आणि सांस्कृतिक अपमान आहे ! " नगरपंचायत परिसरातील गढी असलेल्या जागेतील जुन्या शासकीय भूखंडावरील जागेत अथवा सुस्थितीतल्या सार्वजनिक जागी वरिष्ठ नागरिकांसाठी तसेच लहान मुलांकरिता ' नानानानी पार्क ' च्या धर्तीवर बगिचा विश्रांती स्थान नगरपंचायत करु शकते ! सार्वजनिक बांधकाम विभाग आणि नगरपंचायत कडून प्राधान्याने अतिक्रमण असणाऱ्या जागा तसेच मुख्य कोल्हार घोटी राजमार्गावरील अतिक्रमित जागा, वाहनांची पार्किंग याबाबत कार्यवाही करणे आवश्यक . "कोट - गणेश जोशी यांच्या स्मारकाचे नूतनीकरण करून त्या जागेवर सुसज्ज वाचनालय विध्यार्थी जेष्ठ नागरिक महिला यांच्यासाठी अभ्यासिका मनशांती केंद्राची स्थापना करावी ही नगरपंचायत कडून माफक अपेक्षा प्रा .सुनील शिंदे जेष्ठ अभ्यासक

वाहतूक कोंडी

अकोले,ता.५:अकोले शहराची लोकसंख्या दिवसागणिक वाढत असून जसा लोकसंख्येचा आलेख वाढतोय त्याच रेषेत वाहनांची संख्या वाढत आहे .कोल्हार घोटी रस्ता सकाळपासून वर्दळीचा ठरला असून सातत्याने वाहतूक कोंडी होताना दिसत आहे ,कॉलेज,विधालय सर्व शासकीय कार्यालय कोल्हार घोटी रस्त्याला असल्याने तसेच ऊस वाहतूक व मुंबई कडे जाणारी वाहतूक या रस्त्याने होत असल्याने सकाळी सात ते सायंकाळी पाच वाजेपर्यंत रस्त्यावर मोठी गर्दी पाहायला मिळते तर ट्राफिक पोलिसांची संख्या मर्यादित असल्याने वाहतुकीवर नियंत्रण ठेवणे जिकरीचे होताना दिसत आहे . अकोले शहरातील वाहतूक समस्यांमध्ये आस्त व्यस्त पार्किंग , रस्त्यांवरती गाड्या उभा करणे, बेशिस्त वाहन चालन यामुळे मोठी वाहतूक कोंडी होताना दिसते. त्यामुळे नागरिकांना व विद्यार्थ्यांना त्रास सहन करावा लागतो. यावर प्रशासनाकडून उपाययोजना म्हणून वनवे एकेरी वाहतूक प्रणालीची अंमलबजावणी होणे अपेक्षित आहे. अकोले शहरातील वाढती लोकसंख्या व त्यामुळे होणारी वाहतूक कोंडी याचा नागरिकांना सातत्याने त्रास होताना दिसतो. अगस्ती सहकारी साखर कारखान्याचा गळीत हंगाम सुरू असून त्यामुळे रस्त्यावरती उसाच्या बैलगाड्या चालत असतात. नागरिकांनी रस्त्याच्या कडेला वाहने व्यवस्थित लावली नसल्याने सातत्याने अपघात होताना दिसतात. बाजारतळ ते महात्मा फुले चौक या दरम्यान मोठ्या प्रमाणात वाहने रस्त्याच्या कडेला उभी असल्याने उसाच्या बैलगाड्यांना अडथळा निर्माण होतो , त्यामुळे वाहतूक कोंडी होताना दिसते. महात्मा फुले चौक व बाजार तळ या ठिकाणी ट्राफिक पोलीस ची संख्या वाढवणे गरजेचे आहे. चुकीच्या पार्किंगसाठी दंड वसूल होताना दिसत नसल्याने लोक कुठेही गाडी लावतात. पार्किंग साठी व्यवस्थित जागा निश्चित करणे गरजेचे आहे. शहरातील शनी मंदिर परिसरात ही बहुतेक वेळा वाहन कोंडी होताना दिसते. या प्रशासनाने वाहतूक कोंडीवर योग्य ती उपाययोजना करावी अशी नागरिकांमध्ये मागणी होत आहे. वाहतूक शाखेने दंड आकारणी आणि नियमांची अंमलबजावणी करण्यासाठी कठोर पाऊले उचलणे गरजेचे आहे. आठवडे बाजार चे दिवशी बहुतेक दुकाने रस्त्यांवर लावली असतात त्यावर ही नगरपंचायत ने योग्य ती उपाययोजना करणे आवश्यक असून जेणे करून वाहतूक कोंडी होणार नाही. कोट: कोल्हार घोटी एकच मार्ग असल्याने तसेच कारखाना हंगाम सुरू असल्याने मोठ्या प्रमाणावर वाहतूक कोंडी होती . अगस्ती साखर कारखाना प्रशासनाने बैल वाहतूक गाड्या पर्यायी मार्गाने नेल्यास वाहतूक कोंडी होणार नाही. अकोले नगरपंचायत ने ही फेरीवाले तसेच रस्त्यावरती बसणाऱ्या दुकानांना आळा घालावा. आत्तापर्यंत एक जानेवारी २०२५ ते ३० नोव्हेंबर २०२५ पर्यंत एकूण तीनहजार केसेस दाखल केल्या आहे. त्यांच्याकडून जवळजवळ तीन लाख रुपये दंड वसुली करण्यात आला आहे. प्रमोद बोरसे पोलीस निरीक्षक अकोले

अकोले वाहतूक कोंडी

अकोले,ता.५:अकोले शहराची लोकसंख्या दिवसागणिक वाढत असून जसा लोकसंख्येचा आलेख वाढतोय त्याच रेषेत वाहनांची संख्या वाढत आहे .कोल्हार घोटी रस्ता सकाळपासून वर्दळीचा ठरला असून सातत्याने वाहतूक कोंडी होताना दिसत आहे ,कॉलेज,विधालय सर्व शासकीय कार्यालय कोल्हार घोटी रस्त्याला असल्याने तसेच ऊस वाहतूक व मुंबई कडे जाणारी वाहतूक या रस्त्याने होत असल्याने सकाळी सात ते सायंकाळी पाच वाजेपर्यंत रस्त्यावर मोठी गर्दी पाहायला मिळते तर ट्राफिक पोलिसांची संख्या मर्यादित असल्याने वाहतुकीवर नियंत्रण ठेवणे जिकरीचे होताना दिसत आहे . अकोले शहरातील वाहतूक समस्यांमध्ये आस्त व्यस्त पार्किंग , रस्त्यांवरती गाड्या उभा करणे, बेशिस्त वाहन चालन यामुळे मोठी वाहतूक कोंडी होताना दिसते. त्यामुळे नागरिकांना व विद्यार्थ्यांना त्रास सहन करावा लागतो. यावर प्रशासनाकडून उपाययोजना म्हणून वनवे एकेरी वाहतूक प्रणालीची अंमलबजावणी होणे अपेक्षित आहे. अकोले शहरातील वाढती लोकसंख्या व त्यामुळे होणारी वाहतूक कोंडी याचा नागरिकांना सातत्याने त्रास होताना दिसतो. अगस्ती सहकारी साखर कारखान्याचा गळीत हंगाम सुरू असून त्यामुळे रस्त्यावरती उसाच्या बैलगाड्या चालत असतात. नागरिकांनी रस्त्याच्या कडेला वाहने व्यवस्थित लावली नसल्याने सातत्याने अपघात होताना दिसतात. बाजारतळ ते महात्मा फुले चौक या दरम्यान मोठ्या प्रमाणात वाहने रस्त्याच्या कडेला उभी असल्याने उसाच्या बैलगाड्यांना अडथळा निर्माण होतो , त्यामुळे वाहतूक कोंडी होताना दिसते. महात्मा फुले चौक व बाजार तळ या ठिकाणी ट्राफिक पोलीस ची संख्या वाढवणे गरजेचे आहे. चुकीच्या पार्किंगसाठी दंड वसूल होताना दिसत नसल्याने लोक कुठेही गाडी लावतात. पार्किंग साठी व्यवस्थित जागा निश्चित करणे गरजेचे आहे. शहरातील शनी मंदिर परिसरात ही बहुतेक वेळा वाहन कोंडी होताना दिसते. या प्रशासनाने वाहतूक कोंडीवर योग्य ती उपाययोजना करावी अशी नागरिकांमध्ये मागणी होत आहे. वाहतूक शाखेने दंड आकारणी आणि नियमांची अंमलबजावणी करण्यासाठी कठोर पाऊले उचलणे गरजेचे आहे. आठवडे बाजार चे दिवशी बहुतेक दुकाने रस्त्यांवर लावली असतात त्यावर ही नगरपंचायत ने योग्य ती उपाययोजना करणे आवश्यक असून जेणे करून वाहतूक कोंडी होणार नाही. कोट: कोल्हार घोटी एकच मार्ग असल्याने तसेच कारखाना हंगाम सुरू असल्याने मोठ्या प्रमाणावर वाहतूक कोंडी होती . अगस्ती साखर कारखाना प्रशासनाने बैल वाहतूक गाड्या पर्यायी मार्गाने नेल्यास वाहतूक कोंडी होणार नाही. अकोले नगरपंचायत ने ही फेरीवाले तसेच रस्त्यावरती बसणाऱ्या दुकानांना आळा घालावा. आत्तापर्यंत एक जानेवारी २०२५ ते ३० नोव्हेंबर २०२५ पर्यंत एकूण तीनहजार केसेस दाखल केल्या आहे. त्यांच्याकडून जवळजवळ तीन लाख रुपये दंड वसुली करण्यात आला आहे. प्रमोद बोरसे पोलीस निरीक्षक अकोले

आदरणीय मधुकरराव पिचड: प्रथम स्मृतिदिन औचित्य ) प्रधान मास्तरांचे कर्तबगार शिष्य : लोकनेते आदरणीय मधुकरराव पिचड .

( आदरणीय मधुकरराव पिचड: प्रथम स्मृतिदिन औचित्य ) प्रधान मास्तरांचे कर्तबगार शिष्य : लोकनेते आदरणीय मधुकरराव पिचड .

--------------------------------------------- ( $ डॉ . सुनील शिंदे : अगस्त्य फीचर्स , अकोले ) दुर्दम्य आस , इच्छाशक्ती ही फार फार मोलाची गोष्ट आहे . मन:शक्ती - मनाचे सामर्थ्य लाख मोलाचे . काही माणसं विजीगीषु वृत्तीची असतात .. म्हणजे सातत्याने विजयी असण्याची - होण्याची ती आस . आयुष्यातील लहानमोठ्या कोणत्याही प्रसंगात , संघर्षात - संकटात अथवा अडथळ्यात अजिबात खचून न जाता - न डगमगता उभं राहण्यासाठी मनाचा खंबीरपणा असावा लागतो . सर्वांनाच नसते ही देण . सर्वांनाच नाही साध्य होत ही बाब .. लोकनायक - लोकनेते सन्मा . पिचड साहेब अशाच दुर्मिळ देण असणाऱ्या मोजक्या लढाऊ बाण्याच्या माणसांप्रमाणे होते . त्यांच्या या वैशिष्ट्याचा पुरेपूर प्रत्यय मी दोन तीन महिन्यांपूर्वी महाविद्यालयाच्या सुवर्ण महोत्सवी विशेषांक संपादन काळात अनुभवला ! त्यावेळी सलग दोन - तीन महिन्यांच्या काळात त्यांची आणि माझी प्राचार्य डॉ . भास्कर शेळकेंसमवेत अन् प्रसंगी स्वतंत्रपणे वारंवार बैठक व्हायची तेंव्हा हा अनुभव आला . अथकपणे पिचड साहेब कधी पक्ष कार्यालयात , तर कधी संस्था कार्यालयात , तर कधी कॉलेज च्या यशवंतराव चव्हाण मुक्त विद्यापीठ कार्यालयात ठाण मांडून फीडबॅक घ्यायचे .. माझ्याशी चर्चा करताना अपडेट घेत .. तर कधी ' काय वाटते सर या मुद्द्यावर तुम्हाला ? ..' असे मोठ्या मनाने विचारत ! तर कधी अकोल्यात यायला नाही शक्य झाले तर थेट राजूरला मला आणि प्राचार्य डॉ . शेळके सरांना अंदाज घेत आवर्जून आस्था - आपुलकीने बोलावून घेऊन बातचीत करीत असत . एवढेच नाही तर अकोलेत , कधी नाशिकमध्ये सकाळीच नियोजित वेळेत सुवर्ण महोत्सवी कामानिमित्त उत्साहाने वयाचा विचार बाजूला ठेवून भेटीगाठीसाठी निघायचे आम्हाला घेऊन ! सक्रीय चैतन्याचा हा झपाटा थक्क करणारा .. सातत्याने समाजकारण - राजकारणात समन्वयवादी भूमिका घ्यायची हा त्यांचा कटाक्ष असे . समजूतदारपणामुळेच त्यांनी तालुक्यासह राज्यात माणसे जोडली , जनसंपर्क टिकविला . महाराष्ट्रातील विख्यात समाजवादी विचारवंत , ज्येष्ठ गांधीवादी नेते आणि विख्यात वक्ते तसेच प्राध्यापक आदरणीय कै . ग . प्र . प्रधान तथा महाराष्ट्राचे ' प्रधान मास्तर ' यांचे विद्यार्थी म्हणजे आदरणीय लोकनेते , माजीमंत्री मधुकरराव पिचड ! या ओळखीत आणि निर्देशातच सारे काही आले . पिचड साहेब पुण्यातील फर्ग्युसन कॉलेज चे विद्यार्थी . आदरणीय पिचड साहेबांना ते प्रधान मास्तरांचे शिष्य होते ही बाब कायमच अभिमानास्पद - भूषणावह वाटत आली . प्रभावी वक्तृत्व , वैचारिक मांडणीची वेधक शैली अन् विद्यार्थी प्रश्नांसंदर्भातील तत्कालीन स्थितीत केलेले नेतृत्व यांमुळे मधुकरराव पिचड हे आदरणीय प्रधान मास्तरांचे लाडके ठरले . अकोले तालुका एज्युकेशन सोसायटीचे कायम विश्वस्त तसेच कार्यकारी विश्वस्त म्हणून आदरणीय दादासाहेब रुपवतेंच्या प्रभावी संघटन कौशल्याप्रमाणेच दादासाहेबांच्या पश्चात आदरणीय पिचड साहेबांनी आपल्या विलक्षण कार्यशैलीत तसेच मुत्सद्देगिरीने सर्वपक्षीय मोट कार्यकारिणीच्या सातत्यपूर्ण मांडणीत बांधली ही बाब ध्यानी घ्यावी लागेल . १९७४ साली महाविद्यालय सुरु होताना विडी कामगार , रोजगार हमी मजूर , शेतकरी , तालुक्यातील शिक्षक यांच्यासह शिक्षण प्रेमी आणि राजकीय धुरिणांनी जसे अनमोल योगदान नोंदविले त्यास तोड नाही . पिचड साहेब राजूरच्या तत्कालीन दूध डेअरीचे चेअरमन होते . दूध उत्पादकांकडून डेअरीच्या माध्यमातून एक दिवसाच्या दूधाची रक्कम मा . पिचड साहेबांनी महाविद्यालय उभारणी कामात मिळवून दिली . विद्यापीठ अनुदान आयोगाकडून ( यु . जी . सी . : नवी दिल्ली ) ग्रँट मंजूर व्हावी यासाठी तत्कालीन राज्य मंत्री मंडळातील मा . पतंगराव कदमांकडे निर्वाणीचा पाठपुरावा करुन महाविद्यालयास अनुदान मिळवून देण्यात मोलाची भूमिका पिचड साहेबांनी पार पाडली . लोकनेते आदरणीय मधुकरराव पिचड यांच्या नेतृत्वाखाली तालुक्यातील अनेक विकास कामांच्या प्रगतीपर वाटचालीत अकोले तालुका एज्युकेशन संस्था आणि अगस्ती महाविद्यालयाची गुणवत्तेची पताका दिमाखात फडकत राहिली आहे . याच परंपरेत सुरु झालेला स्रोत अखंडपणे प्रवाही राहिला असून या ओघात आदरणीय मधुकरराव पिचड यांच्या कुशल नेतृत्वाखाली रस्त्यांचे जाळे , सहकारी संस्थाची गती , साखर कारखाना , दुग्ध विकास यंत्रणा , जलक्रांती , बाजार समित्या , धरणे , कालवे , बंधारे , जलविद्युत प्रकल्प अशा अनेकविध स्तरावर विकास गंगा प्रवाहित राहिली आहे . पिचड यांच्या आजवरच्या वाटचालीत आणि कारकिर्दीत : निळवंडे धरणाची गती - निर्मिती , अगस्ती सहकारी साखर कारखाना निर्मिती , दूध व्यावसायिक संघ , आदिवासींच्या न्याय्य हक्कांचा संघर्ष , आदिवासी योजनांसंदर्भातील कायदे , भंडारदरा धरण पाण्यावरील हक्काचा लढा - फेरवाटपाची मागणी , चाकबंद आंदोलन , तालुक्यातील अन्य धरणे , बंधारे , कालवे , पिंपळगाव खांड धरण , प्रभावी जलक्रांतीची यशोगाथा , सहकारी संस्थांचे जाळे , शासकीय आश्रमशाळांची प्रभावी मंजुरी , दुर्गम ग्रामीण - आदिवासी वाड्यापाड्यांतील , भागातील रस्ते अशी विविध कामांची साखळीच मजबूत स्वरुपात निर्माण झाली . राजकारण , समाजकारण , सहकार या महत्वपूर्ण क्षेत्रातील कर्तबगारीपलीकडे आणखी एक वेगळा पैलू माजी मंत्री आदरणीय मधुकरराव पिचड यांच्या संदर्भात वेधक आणि लक्षणीय आहे , हा पैलू वाचनाचा ! अभ्यासपूर्ण पाठपुरावा आणि मांडणी स्वीकृत कामकाजाच्या बाबतीत करणे ही पिचड साहेबांची खासियत . अकोले तालुक्यातील शेती , पाणीप्रश्न , धरणे - बंधारे , सहकारी संस्था , मूळ आदिवासींच्या सत्यतेविषयी शासकीय अन् न्यायालयीन संघर्ष यासंदर्भातील पिचड यांनी सातत्याने दिलेला लढा तसेच राज्यातील एकूणच राजकारणात सत्तेत असताना आणि विरोधी पक्षाचे नेतृत्व करताना त्यांनी दाखविलेले नैपुण्य राजकीय पटलावर आहे . तथापि सर्वस्वी निराळा असा प्रभावी वाचन वैशिष्ट्याचा पैलू लक्षणीय राहिला . ऐतिहासिक वाङ्गमय तसेच सामाजिक क्षेत्रातील धुरिणांवरील चरित्र - आत्मचरित्रपर पुस्तकांच्या वाचनावर पिचड यांचा अधिक भर आहे . विशेषतः शहाजी राजे , छत्रपती शिवाजी महाराज , छत्रपती शंभूराजे ( संभाजी राजे ) , महात्मा जोतीराव फुले , बाळ गंगाधर टिळक , गोपाळ गणेश आगरकर , डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर यांचे लेखन यासंदर्भातले वाचन मा . पिचड यांनी सातत्याने केले आहे . बाबासाहेबांची घटनेची प्रत अधिक वेधक असल्याचे पिचड यांचे मत होते . आदरणीय डॉ . गोविंद गारे यांनी अथक संशोधनाधारित केलेल्या ग्रंथ लेखनाचे वाचन हे पिचड यांचे लक्षवेधी वैशिष्ट्य . ' स्वातंत्र्य लढ्यातील आदिवासी क्रांतिकारक ' ' महाराष्ट्रातील आदिवासी जमाती ' आदिवासी वीर पुरुष ' ' सातपुड्यातील भिल्ल ' ' आदिवासी लोककथा ' ही डॉ . गोविंद गारे यांची ग्रंथसंपदा पिचड यांनी वाचलेली . " जगाला माहीत नसलेला क्रांतिकारी वीर राघोजी भांगरेच्या इतिहासाचा संशोधकीय मागोवा गोविंद गारेंनी परिश्रमपूर्वक घेतला आणि मांडला . या ऐतिहासिक संदर्भासह आदिवासी विश्वाच्या एकूणच ऐतिहासिक अभ्यासाच्या वाचनाचा उपयोग मूळ आदिवासी अन् खोट्या आदिवासींच्या प्रश्नावरील लढा देताना झाला .. " ही मधुकरराव पिचड यांची भावना होती . वाचनाने माणूस घडतो , दृष्टी व्यापक होते हे तर सत्यच . सर्वांगीण विकासासाठी वाचन ठरते पूरक . वैचारिक प्रगल्भता बाणते ही बाब लक्षात घ्यावी लागेल . स्वतंत्र विचारशैली विकसित होते . वैचारिक भूमिका डोळसपणे मांडता येणे सुलभ ठरते . कोणताही सामाजिक लढा - संघर्ष हाती घेताना चौफेर वाचनाचा उपयोग - लाभ अथवा दूरगामी यथोचित परिणाम होतो हा पिचड यांचा दखलपात्र अनुभव राहिला . ' आगरकर लेखसंग्रह ' , ' इंडियाज फ्रीडम स्ट्रगल : एपिक ऑफ् सँक्रिफाईस अँड सफरिंग ' , ' परस्यूट ऑफ् आयडियल्स ' , ' लोकमान्य टिळक : अ बायोग्राफी ' ( इंग्लिश ) , ' साता उत्तरांची कहाणी ' , ' सत्याग्रही गांधीजी ' ही ग . प्र . प्रधानांची प्रमुख पुस्तके पिचड यांना भावलेली . आवडत्या पुस्तकांचा वैयक्तिक संग्रह त्यांच्याकडे होता . अकोले तालुक्यातील लेखकांची आणि संत - साधुचरित व्यक्तिंवर आधारित चरित्रपर पुस्तके देखील पिचड यांच्या वाचनात आवर्जून असतात . उंचखडकचे विख्यात संत यशवंतबाबांवरील साहित्य त्यांना आवडले . गो . नी . दांडेकर , दया पवार यांच्यापासून तर अण्णासाहेब देशमुख यांच्या पुस्तकांपर्यंतचे वाचनही निर्देशिता येईल . सवडीनुसार वाचन करणे नव्हे तर वाचनासाठी सवड काढणे हे पिचड यांचे वैशिष्ट्य ! त्यांच्या वाचनात विविधता होती . निवडक अन् दर्जेदार पुस्तकांच्या वाचनावर अधिक भर आहे . पदवी शिक्षणाच्या निमित्ताने पुण्यातील फर्ग्युसन कॉलेजशी आणि पर्यायाने आदरणीय प्रधान मास्तरांशी संपर्क आल्याने पिचडांचे वाचन , अभ्यासू बाणा अधिक दिशादर्शक ठरला . हव्या असलेल्या पुस्तकाचा पाठपुरावा करताना प्रसंगी पिचड यांनी वेळेला अगस्ती अकोले महाविद्यालयातील दुर्मिळ संग्राह्य पुस्तकांसाठी देखील संपर्कात राहून वाचनाची आवड टिकवून ठेवली . एकूणच राजकीय , सामाजिक , सहकार , शिक्षण , शेती क्षेत्रातील कार्यासाठी - निर्णयक्षम वाटचालीत त्यांना वाचन प्रक्रियेतील आवड प्रेरणादायी , उपयुक्त ठरली ही बाब अलग नाही करता येत . वाचनाचा असा हा वेधक पैलू लक्षणीय . राजकीय - सामाजिक क्षेत्रात प्रभाव वाढला किंवा वेधक कार्य चर्चेत आले की विरोधकांची कमी नसते , तथापि आपल्या चाहत्या - स्नेहांकित परिवाराबरोबरच विरोधकांमध्येही आदरयुक्त दबदबा असणे ही बाब सोपी नसते , सहजसाध्य नसते . तरीही यासंदर्भात आदरणीय पिचडांनी आदराची भावना आणि विलक्षण दबदबा टिकवून ठेवला हे विसरून चालणार नाही . शिक्षण , समाजकारण , राजकारण , आदिवासी प्रश्न , जलनीती अशा एकूणच विविध प्रवाही आघाड्यांवरील निर्णायक कामगिरीबरोबरच अकोले ता . एज्युकेशन संस्थेच्या व्यवस्थापनाचा चोख कारभार यथोचित घडीसह पिचड साहेबांनी सुस्थितीत ठेवला ही बाब सदैव संस्मरणीय राहील . 💐👏👏 -------------------------------------------- 📝 $ डॉ . सुनील शिंदे अगस्त्य फीचर्स अकोले / अहमदनगर

पिचड साहेब

अकोले(शांताराम काळे )अकोले तालुक्याची व राजूर गावची ओळख संपूर्ण महाराष्ट्रच नव्हे तर देशात ओळख करून देणाऱ्या महामानव वंदनीय मधुकरराव पिचड यांनी तालुक्याचा सर्वांगीण विकास केला ,तालुक्यात जलाशयाची निर्मिती करून जलनायक म्हणून आपली ओळख करताना तालुक्यासह उत्तर नगर जिल्हा सुजलाम सुफलाम बनविला.सभापती पदापासून राज्यात मंत्री,प्रदेशाध्यक्ष,विरोधी पक्षनेते,या पदाना न्याय देऊन आदिवासी उपेक्षित समाजाला स्वतंत्र आर्थिक बजेट करून न्याय दिला तर तालुक्याला नवसंजीवनी देणारे नेतृत्व म्हणून त्यांचा नावलौकिक होता. त्यांनी केलेल्या सामाजिक व राजकीय कामाची दखल दस्तुर खुद्द पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी घेतली.त्यांनी तालुक्याचे,राज्याचे नेतृत्व करताना आपले कुटुंब देखील एकत्रित ठेवून आपल्या मुलांना चांगले संस्कार देऊन त्यांनादेखील सामाजिक व राजकीय कामाची गोडी लावली ,नातवंडे ,भाऊ ,मुले,सुना असा त्यांचा परिवार माजी आमदार वैभव पिचड यांचे आपल्या वडीलांबद्दल दैनिक सकाळ ने त्यांच्या विषयी माहिती करून घेतली ' वंदनीय पिचड साहेबांचा संस्काराचा ठेवा .. ' --------------------------------------------- मा. आ. वैभव पिचड माजी आमदार वैभव पिचड म्हणाले माझे वडील वंदनीय पिचड साहेबांकडून राजकीय धड्याशिवाय खऱ्या अर्थाने पारिवारिक स्नेह कसा टिकवावा आणि एकत्र कुटुंब पद्धतीतील जिव्हाळा सौहार्द शिकायला मिळाले ही मोठी उपलब्धी . शिस्तप्रियता, कामाचा पाठपुरावा तसेच पूर्ततेबाबत दक्षता या बाबी अधिक शिकायला मिळाल्या . वंदनीय साहेबांचा स्वभाव सडेतोड, स्पष्टवक्तेपणाचा आणि मुख्य म्हणजे शिस्तबद्धता तसेच माणूसपण केंद्रिभूत ठेऊन आलेल्या माणसाचा आदर टिकवून वागायचे हा त्यांचा लक्षणीय बाणा तालुक्यासह राज्याला स्मरणात आहे. प्रतिकूल परिस्थितीतही ही जणू कसोटीची संधी आहे असे समजून साहेब धैर्याने आणि कमालीच्या शांतपणे वागत, निर्णय घेत असल्याचे मी कायम अनुभवले आहे.. पाहिले आहे . प्रभावी निर्णयक्षमता हा तर वंदनीय साहेबांचा विशेष लौकीक ठरला . निर्णय घेताना संबंधित माणसाचा यथोचित सन्मान , आदर राखून मात्र अंतिमतः तडजोड न करता तात्विक भान टिकवून ते निर्णय घेत असत . साहेबांची धार्मिक मते, जाणीव फार म्हणजे फारच सौजन्यशील पद्धतीची, आदराची होती . धार्मिक सलोखा राखण्याबाबत कायम आग्रही भूमिका घेणाऱ्या साहेबांनी सातत्याने सलोखा टिकवला हे त्यांचे वैशिष्ट्य सर्वांना ज्ञात आहे . निवडणूकीचा निकाल अथवा मनाविरुद्ध काही घडले तरी कमालीच्या स्थितप्रज्ञ भावनेतून साहेब संयमी राहिले . आजारपणातील अखेरच्या काळात वंदनीय साहेबांनी तालुक्यातील जनसामान्यांच्या हिताबाबत कळवळ्याने विचारपूस केली हा माझ्या मनावर कोरला गेलेला प्रसंग अविस्मरणीय ठरलाय. एक मुद्दा मला आवर्जून लक्षणीय वाटला साहेबांच्या संदर्भात.. तो म्हणजे त्यांनी निर्णायक प्रसंगी मला एखादा सल्ला दिला आणि माझ्याकडून काही वेगळी भूमिका प्रासंगिक कारणाने घेतली गेली तरीही वंदनीय साहेब कधी संतापले नाहीत अथवा तुसडेपणाने नाराजी कधीच व्यक्त केली नाही .. साहेबांची वाचन क्षेत्रातली रसिकता मात्र व्यासंगी ठरली . त्यांचे वाचन चोखंदळ होते. अफाट होते . राजकीय व्यापात, विलक्षण व्यस्त दिनक्रमातही वेळ राखून कायम साहेबांचे वाचन असायचे. वाचनाची त्यांची अभिरुची फारच संपन्न राहिली . विशेषतः परिवर्तनवादी साहित्य आणि वैचारिक लेखन हा आवडीचा भाग होता . इंग्लिश भाषेतील साहित्याच्या वाचनाबाबत अधिक कल राहिला . त्यांचे पदवीचे शिक्षणच मुळी पुण्यातील फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये झाले . विख्यात स्वातंत्र्य सेनानी, ज्येष्ठ विचारवंत आदरणीय प्रा. ग. प्र. प्रधान मास्तरांचे विद्यार्थी होते साहेब . याशिवाय सकाळची पायी फेरी हा त्यांच्या जिव्हाळ्याचा विषय होता. साहेबांनी घरातील सर्वांचेच भावनिक पर्यावरण खऱ्या अर्थाने समृद्ध ठेवले . नात्यातील भावबंध आणि मायेचा ओलावा कटाक्षाने जपला. माझी भावंडे, आई आणि नातवांना जी मायामतेची पाखर मनापासून धरायची असते त्याबाबत त्यांनी कायमच राजकारण - समाजकारणात व्यग्र असताना देखील आपुलकीची साथ दिली . नातवांचे पुरेसे लाड केले . भावनिक कोमलता , संदर्भ जपले . सुखात असो वा दु:खात कधीही, केंव्हाही वंदनीय साहेबांनी जबाबदारी न टाळता अथवा कुणावरही न विसंबून राहता कौटुंबिक सह्रदयता जाणीवेतून राखली आणि पारिवारिक स्नेह कसोशीने सांभाळला. वृद्धिंगत केला हे त्यांचे ऋण मला कधीच विसरता येणे शक्य नाही . कौटुंबिक जिव्हाळ्याशिवाय वंदनीय साहेबांनी आपला समाज तसेच तालुक्यातील जनसामान्यांचे हित सौहार्द या बाबींना प्राधान्य दिले . घरी भेटीला येणाऱ्या प्रत्येक माणसाची अगत्याने विचारपूस तसेच अडीअडचणींचा निपटारा करणे यासंदर्भात काळजातली नाती सांभाळली. तालुक्यातील , मतदार संघातील अवघ्या माणसांविषयीची फिकीर आणि हितसंबंध जपण्यासाठी वंदनीय साहेबांनी आपपर भेदभाव केला नाही की जबाबदारी टाळली नाही . ' ऐसी कळवळ्याची जाती, करी लाभावीण प्रीती ' या न्यायाने साहेबांनी समाजहिताचा कळवळा सिद्ध केला, हे अवघ्या तालुक्यातील जनतेला ज्ञात आहे , ठाऊक आहे . सामाजिक, राजकीय वाटचालीत प्रसंगी प्रतिकूल वातावरणातही समाज हिताचे निर्णय घेताना सातत्याने साहेबांनी जनसामान्यांच्या काळजाची स्पंदने धडधडत ठेवली. तालुक्याचे हक्काचे पाणी असो अथवा अगस्ती साखर कारखान्याची मुहूर्तमेढ आणि पुढील समस्यांतून मार्ग काढणे किंवा शिक्षण संस्थांचे अनुदान तसेच मान्यतेसाठी प्रयत्न आणि जलसंधारण प्रकल्प, समस्यांच्या विळख्यातील लिफ्ट योजना, आश्रम शाळांचे जाळे मार्गी लावले अशा एक ना अनेक कामगिरीबाबत वंदनीय साहेबांनी कायम आणि कायमच जीवाचे अक्षरशः रान करुन समाजहिताचा प्रपंच जपला. अकोले तालुका हा मुखत्वे आदिवासी तालुका असल्याने व अतिपर्जन्यवृष्टीचा तालुका असल्याने इथे साखर कारखाना चालू शकणार नाही या मतप्रवाहाला छेद देत पिचड साहेबांनी जिद्दीने अगस्ती सहकारी कारखाना स्थापन केला व अगदी यशस्वीपणे तो आजतागायत चालवूनही दाखवला. आज तालुक्याच्या आर्थिक समृद्धीत अगस्ती कारखान्याचाच सर्वात मोठा वाटा आहे असे निर्विवादपणे म्हणता येईल. शिक्षण हाच समाजाच्या विकासाचा सर्वात महत्वाचा मार्ग आहे हे ओळखून पिचड साहेबांनी शिक्षणाची गंगा खेडोपाड्यातील गरीब आदिवासी व दुर्बल घटकापर्यंत नेण्यासाठी आदिवासी उन्नती संस्थेची स्थापना करून तालुक्यात अनेक ठिकाणी शाळा व आश्रम शाळांचे जाळे उभे केले. आज अनेक शिक्षणसम्राटांनी शिक्षण क्षेत्रात भरमसाठ फी आकारून त्याला आर्थिक मिळकतीचे एक बाजारी साधन बनवून ठेवले आहे. पण उन्नतीच्या शाळांच्या माध्यमातून पिचड साहेबांनी विनामूल्य वा अगदी नाममात्र फी घेऊन आर्थिक दृष्ट्या दुर्बल व गोरगरीब आदिवासी बांधवांच्या लेकरांना शिक्षणाची संधी मिळवून दिली आहे. महाराष्ट्रातील आदिवासी जनतेसाठी पिचड साहेबांचे योगदान अगदी अतुलनीय असेच आहे. आदिवासींसाठी स्वतंत्र बजेट बनवण्याचे व मांडण्याचे काम संपूर्ण देशात सगळ्यात आधी पिचड साहेबांनीच केले. मुख्यमंत्री श्री शरद पवार यांच्या सोबतीने त्यांनी स्वतंत्र आदिवासी मंत्रालय व आदिवासी बजेटची निर्मिती केली तसेच समाजकल्याण मंत्रालयातून वेगळा व स्वतंत्र असा आदिवासी विकास विभाग सुद्धा स्थापन केला. आदिवासी विकास विभागाच्या माध्यमातून अनेक एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प उभारले जाऊन तसेच विविध कल्याणकारी योजना राबवून महाराष्ट्राच्या आदिवासींचे जीवनमान उंचावण्यात मोलाची भूमिका बजावली जात आहे. स्वतंत्र आदिवासी बजेट मांडण्याचे जे महत्वाचे काम देशात सर्वप्रथम पिचड साहेबांनी केले त्यांच्यानंतर देशातील इतरही अनेक राज्यांनी पिचड साहेबांचा कित्ता गिरवत स्वतंत्र आदिवासी बजेटचा स्वीकार केला. आदिवासी मंत्रालयाची स्थापना आणि पहिले मंत्रिपद हे पिचड साहेबांनीच भूषविले. आदिवासींमधील बोगस आदिवासींची घुसखोरी थांबवण्यासाठी पिचड साहेबांनी खूप महत्वाचे प्रयत्न केले. गोविंदजी गारे आणि मधुकरराव पिचड यांनी या बाबतीत फार मोठे योगदान दिलेले आहे. आजही महाराष्ट्रातील बोगस आदिवासींचे सर्वात मोठे शत्रू हे मधुकरराव पिचड आणि गोविंदजी गारे हेच आहेत. महाराष्ट्रात आदिवासी जमीन कायदा व वनहक्क कायदा यांच्या सुदृढीकरणात व अंमलबजावणीत त्यांनी अतिशय महत्वाचे योगदान दिले. ते सक्रिय असतानाच्या काळात आदिवासींच्या विविध महत्वाच्या प्रश्नांवर चोख आणि नेमक्या मार्गाने प्रशासकीय व राजकीय पातळीवर नेटाने झुंज देणारे महाराष्ट्रातच नव्हे तर देशातही त्यांच्याइतके सामर्थ्यवान व प्रभावी नेतृत्व अन्य कोणतेही नव्हते असे म्हणता येईल. वैयक्तिकरित्या तर त्यांनी किती जणांची मदत केली व किती आयुष्ये घडवली याला गणती नाही. कित्येक जणांनी माझे आयुष्य हे केवळ त्यांच्यामुळेच घडले असे सांगितलेले व लिहिलेले मी ऐकले व वाचले आहे. पिचड साहेब हे बहुआयामी असे नेते होते. महाराष्ट्र राज्याची आदिवासी विकास, कृषी, रोहयो, पशुसंवर्धन, वन व पर्यावरण मंत्री, दुग्ध विकास, मत्स्य विकास मंत्री, परिवहन व पूनर्वसन विकास मंत्री अशी विविध क्षेत्रातील मंत्रीपदे त्यांनी सक्षमपणे व कार्यक्षमरीत्या भूषविली आहेत. काही जिल्ह्यांचे पालकमंत्रीही ते राहीले आहेत. असे किती नेते आहेत या देशात ज्यांनी इतक्या विविध क्षेत्रांत यशस्वीपणे मंत्रीपदे भूषवली आहेत?  ' घार हिंडते आकाशी , चित्त तिचे पिलापाशी ' या मायाममतेच्या तत्वाने साहेबांनी परिवार आणि समाजातील, तालुक्यातील जनतेच्या समस्या जाणून घेतल्या , समजून उमजून सदैव काळजी वाहिली. ध्येयवादी राहिले . कर्तव्य निष्ठेने काम केले . दूध व्यवसायातील धवल क्रांती, प्रवरेच्या पाण्याचे नियोजन आणि फेरवाटप , निळवंडे धरण कसोशीने मार्गी लावण्यासाठी केलेले प्रयत्न तसेच घेतलेली मेहनत अशा अधोरेखित कर्तृत्वाचा लेखाजोखा साहेबांच्या नांवे लखलखीत आहे . वडील म्हणून साहेबांच्या कार्याचा असा हा विशाल पट आम्हाला सदैव दीपस्तंभासारखा प्रेरणादायी ठरेल . दिशादर्शक ठरेल -------------------------------------------- मा. आ. वैभव पिचड शब्दांकन , शांताराम काळे

पांजरे धबधबा

आपल्या अपंग मुलगी वैशाली हिच्या  नावे आदिवासी ठाकर समाजाच्या लक्ष्मण सयाजी उघडे या वृध्द शेतकऱ्याने आपल्या